blog

W kilku wyzszych uczelniach pedagogicznych i w instytutach pedagogiki uniwersytetow powstal nowy kierunek studiow — pedagogika specjalna (dzial pedagogiki zajmujacy sie dziecmi z odchyleniami od normy). Istnieje rowniez uczelnia specjalistyczna ksztalcaca kadry specjalistow i rozwijajaca prace naukowo-badawcze w tej dziedzinie — Wyzsza Szkola Pedagogiki Specjalnej w Warszawie.

W programach nauczania studiow wychowania przedszkolnego oraz kierunku „pedagogika przedszkolna” w uczelniach pedagogicznych uwzgledniono rowniez elementy i wybrane zagadnienia pedagogiki specjalnej, aby lepiej przygotowac nauczyciela przedszkola do pracy wychowawczej i opieki nad dziecmi z odchyleniami od normy. Do wielu przedszkoli bowiem moga uczeszczac, obok dzieci zdrowych, dzieci z odchyleniami i zaburzeniami niewielkiego stopnia.

Uwaza sie, ze pobyt dzieci zdrowych i dzieci z odchyleniami w tym samym przedszkolu ma duze walory wychowawcze oraz przynosi korzysci jednym i drugim. Sprawniej i efektywniej przebiega proces socjalizacji dzieci defektywnych, maja one lepsze samopoczucie zyjac wsrod dzieci zdrowych, w kontakcie z innymi akceptuja swoja chorobe, kalectwo czy uposledzenie. Wsrod dzieci zdrowych natomiast ksztaltuje sie wlasciwa postawa w stosunku do czlowieka niepelnosprawnego, rozwija sie zrozumienie jego sytuacji i tolerancja, budzi sie motywacja niesienia pomocy, sluzenia rada i wspoldzialanie w zaspokajaniu codziennych potrzeb.

Poniewaz liczba dzieci defektywnych bedzie sie w przyszlosci zwiekszala, zmieni sie rola nauczyciela przedszkola, ktory nie tylko bedzie sprawowal opieke wychowawcza nad zdrowymi i prawidlowo rozwinietymi dziecmi, lecz rowniez nad dziecmi uszkodzonymi.

W sukurs nauczycielowi przedszkola przychodzi pedagogika specjalna, podsuwajac metody, formy i srodki sluzace optymalizacji opieki nad dziecmi defektywnymi w przedszkolu. W ostatnich 10—20 latach wiedza z tego zakresu, jak i dzialalnosc praktyczna polegajaca na wdrozeniu osiagniec i zaloze? teoretycznych, poczynila postepy.
Istotnie, dla dziecka z odchyleniami i zaburzeniami w stanie zdrowia i rozwoju psychofizycznego wiele sie robi i bedzie sie robilo coraz wiecej. Wymownym przykladem sa organizowane przez Towarzystwo Przyjaciol Dzieci „szkoly zycia” — dla dzieci ze znacznym stopniem uposledzenia umyslowego, zdyskwalifikowanych do szkoly specjalnej. Pedagogika specjalna oferuje swoje uslugi w sensie teoretycznym i metodycznym w dwoch domenach dzialalnosci — stymulacyjnej i kompensacyjnej.
Dzialalnosc stymulacyjna polega na umiejetnym wykorzystaniu wielu bodzcow o roznym charakterze, ktore oddzialujac na dziecko defektywne, zwlaszcza na jego uklad nerwowy i aparat ruchu, przyspieszaja i poprawiaja stan rozwoju i zdrowia. Co wiecej, dzialania stymulacyjne odpowiednio ukierunkowane i dawkowane moga w pewnym stopniu zacierac roznice miedzy dzieckiem defek-tywnym i zdrowym. Stymulacja otwiera przed nauczycielem przedszkola szerokie pole dla tworczej pracy wychowawczej, dla inwencji i inicjatywy, dla awangardowych pomyslow i ciekawych posuniec organizacyjnych. Stosowany bodziec moze byc bodzcem psychicznym, fizycznym, chemicznym, biologicznym.

Dzialalnosc kompensacyjna w odniesieniu do dzieci z odchyleniami i zaburzeniami w przedszkolu jest bardzo istotna dla poprawy stanu zdrowia oraz rozwoju. Kompensacja, prowadzona rownolegle do stymulacji, pozwala na rozwiniecie funkcji zastepczych, na wyrownanie brakow i nieprawidlowosci. W ten sposob dziecko de-fektywne mniej odczuwa swoje uposledzenie i lepiej przystosowuje sie do wymogow zycia codziennego i swego srodowiska. Roznice miedzy dzieckiem zdrowym i defektywnym czesciowo zacieraja sie.

Zdumiewaja czesto sily natury, umiejace przeciwstawic sie chorobie, zaradzic nieszczesciu, opanowac zlo, zlagodzic los czlowieka poszkodowanego w wyniku zmian patologicznych. Przykladowo: czlowiek, ktory z powodu wylewu krwawego wewnatrzczaszkowego i zniszczenia osrodkow mozgowych utracil zdolnosc mowienia czy sly-szenia odzyskuje je po pewnym czasie dzieki przejeciu tych funkcji przez inne osrodki nerwowe. Dokonuje sie cudowna metamorfoza, pozwalajaca czlowiekowi po ciezkiej chorobie zwiekszyc swoja sprawnosc umozliwiajac powrot do zycia w normalnej spolecznosci.

Dziecko niewidome z wrodzona wada rozwojowa wykazuje doskonaly sluch muzyczny oraz wysoko rozwiniete czucie dotyku. Potrafi rozpoznac drugiego czlowieka po glosie lub dotykajac twarzy palcami.

Nauczyciel przedszkola dzieki znajomosci metodyki opieki nad dziecmi z odchyleniami i zaburzeniami w stanie zdrowia i rozwoju powinien umiec zastosowac odpowiednie zabiegi wychowawcze w stosunku do tych dzieci, szczegolna uwage skupiajac na dzialaniach pobudzajacych organizm do rozwijania roznych funkcji oraz wyrownujacych zastepczo uszkodzone czynnosci ustroju. Dzialanie tego typu okreslane jako reedukacja, resocjalizacja i rewalidacja ze strony pedagogow, nauczycieli i wychowawcow zbiega sie z dzialaniem pracownikow spolecznej sluzby zdrowia — nazywanym leczeniem, korekcja i rehabilitacja. Obydwa rodzaje dziala?, wprzegajace w sluzbe dla dobra dziecka podobne* lub odmienne metody, sposoby i srodki leczenia oraz postepowania, ostatecznie prowadza do jednego celu — przygotowania dziecka uszkodzonego i uposledzonego do przyszlego zycia w spolecze?stwie.